Karbon Kredilerinde Temel Bilgiler ve Stratejiler

Karbon dengeleme, emisyonları, sera gazlarını ortadan kaldıran veya önleyen projelere yatırım yaparak telafi etmeyi ifade eder. Şirketler, karbon ayak izlerini hesaplar, her biri bir metrik ton CO2 eşdeğerini temsil eden krediler satın alır ve bunları iptal eder. Dengelemeler iklim eyleminde önemli bir rol oynasa da, en iyi şekilde, önceliği emisyon azaltımlarına verip ikinci adım olarak kaliteli karbon kredilerini kullanmak gibi daha geniş bir stratejinin parçası olarak çalışır.

Eğer karbon dengelemeden kafanız karıştıysa yalnız değilsiniz. Konuyla ilgili yanlış bilgiler ve güçlü görüşler çok yaygın ve karbon dengelemenin net sıfır hedeflerinize ulaşmak ve iklim değişikliğiyle mücadeleyi desteklemek için en iyi (ya da en kötü) yöntem olup olmadığını anlamak zor olabilir.

Ancak Birleşmiş Milletler’in de doğruladığı gibi, karbon dengesi kalıcı bir uygulamadır ve Sylvera, karbon dengelemenin nasıl çalıştığını ve gezegenin iyiliği için bunları nasıl en etkili şekilde kullanabileceğinizi anlamanıza yardımcı olmak için burada.

Bu, karbon dengeleme hakkında bilmeniz gereken her şeyi içeren en kapsamlı rehberimizdir.

Karbon dengeleme nedir?

Bir karbon kredisi, mutlaka bir karbon dengesi anlamına gelmez. Bir karbon kredisi, ancak karbon dengeleme için kullanıldığında yani bir şirketin veya bireyin sera gazı emisyonlarını telafi etmek için iptal edildiğinde karbon dengesi haline gelir. Ancak karbon kredilerinin karbon dengelemenin dışında da kullanımları vardır.

Karbon dengelemeyi anlamak için önce karbon ayak izini anlamak gerekir.

Yaptığınız her şey atmosfere karbon salar — ister bir Zoom toplantısı, ister ekip yemeği, ister sektörel bir etkinliğe seyahat olsun. Karbon ayak izi, yaşam tarzınızın (ya da şirketin operasyonlarının) atmosfere ne kadar karbondioksit saldığını ölçer.

Karbon dengeleme, karbon ayak izinin tersine çalışır. Bu projeler, ya sera gazlarını atmosferden kaldırır ya da gelecekte atmosfere daha fazla karbon girmesini önler. Bireyler, şirketler ve devletler, doğrudan veya tedarik zinciri emisyonlarının etkisini dengelemek için karbon kredileri satın alabilir. Temel olarak, salınan her bir ton karbon için, eşdeğer miktarda karbonu kaldıran veya önleyen bir ton karbon kredisi satın alarak kendi emisyonlarını dengeleyebilirler.

Krediler ve dengelemeler

Karbon kredileri ve karbon dengeleme terimleri sıklıkla birbirinin yerine kullanılır, ancak tam olarak aynı şey değildir.

Karbon kredisi: Dünyanın atmosferinden önlenen veya kaldırılan bir metrik ton karbondioksiti (CO2) temsil eder. Aynı zamanda başka bir sera gazının eşdeğer miktarını da (CO2e) temsil edebilir.
Karbon kredisi = karbon dengesi değil: Bir karbon kredisi, yalnızca karbon dengeleme amacıyla kullanıldığında, yani iptal edildiğinde karbon dengesi haline gelir.

Karbon kredileri, proje geliştiriciler tarafından satılabilen ticari birimlerdir. Karbon emisyonlarını azaltmak, önlemek veya ortadan kaldırmak amacıyla oluşturulurlar. Bu emisyonlar fosil yakıtların yakılması, ağaç kesimi veya başka çeşitli aktivitelerden kaynaklanabilir. Her karbon kredisi, atmosferden önlenen veya kaldırılan bir metrik ton CO2 veya eşdeğer bir sera gazını temsil eder.

Karbon dengeleme nasıl çalışır?

Eğer karbon nötrlüğü (carbon neutrality) hedefliyorsanız, karbon dengeleme süreciniz şöyle işler:

Karbon ayak izi hesaplanır: Bir organizasyonun, ürünün veya hizmetin sera gazı emisyonları ölçülür (genellikle bir takvim yılı boyunca). İdeal olarak, operasyonlar ve değer zinciri genelindeki tüm emisyonlar (scope 1, 2 ve 3) dikkate alınır, ancak bu her zaman yapılmaz.
Krediler satın alınır: Her bir metrik ton CO2e için, organizasyon bir karbon kredisi satın alır. Bu krediler, atmosferden sera gazlarını kaldıran (örneğin ağaçlandırma projeleri) veya sera gazlarının atmosfere ulaşmasını önleyen (örneğin yenilenebilir enerji projeleri) projeler tarafından üretilir.
Krediler iptal edilir: Organizasyon, kredileri bir kayıt sisteminde “iptal eder” veya “emekliye ayırır”. Bu, kredilerin tekrar satılamayacağı veya başkası tarafından talep edilemeyeceği anlamına gelir. Böylece kredileri iptal eden organizasyon, bu kredilerle ilişkili emisyon azaltım haklarını tek ve kalıcı olarak sahiplenir.

Net sıfır hedefi için ise süreç şu şekildedir:

Karbon ayak izi hesaplanır.
Operasyon ve tedarik zincirinde agresif emisyon azaltımları yapılır (genellikle %90 veya daha fazlası). Hedef tarihe yaklaştıkça daha iddialı azaltımlar uygulanır.
Kalan emisyonları dengelemek için yüksek kaliteli karbon kredileri satın alınır (sadece işletme operasyonları nedeniyle kaçınılmaz olarak oluşan küçük miktar için).
Krediler iptal edilir.

Karbon dengesi türleri

Karbonu atmosferden kaldırmanın veya ek karbon salınımını önlemenin birçok yolu vardır. Bu nedenle gönüllü karbon dengeleme projeleri farklı kategorilere ayrılır.

Proje kategorileri:

Önleme ve azaltım projeleri: Salınacak karbonu önler. Örnek: orman koruma, güneş enerjisi gibi yenilenebilir enerji projeleri.
Kaldırma projeleri: Atmosferden karbonu doğrudan kaldırır. Örnek: ağaçlandırma, doğrudan hava yakalama (DAC) teknolojisi.

2025 verilerine göre, emisyon dengeleme kredilerinin %5’i kaldırma projelerinden, %80’i önleme projelerinden ve %15’i karışık projelerden oluşmaktadır.

Proje türleri:

Doğa temelli çözümler:

REDD+: Mevcut ormanları kesimden korur.
ARR (Ağaçlandırma, Yeniden Ormanlaştırma, ve Doğal Yenilenme): Karbon stoklarını artırır.
IFM (Geliştirilmiş Orman Yönetimi): Mevcut ormanları daha iyi yöneterek karbonu artırır.
Regeneratif tarım: Ekosistemleri onarır.
Mavi karbon projeleri: Kıyı ve deniz ekosistemlerini korur.

Teknoloji temelli çözümler:

Yenilenebilir enerji (rüzgar, güneş)
Doğrudan hava yakalama (DAC)
BECCS (Biyoyakıt + karbon yakalama ve depolama)
Biyokömür (Biochar)
Verimli pişirme cihazları (Cookstoves)

Örnek projeler

Katingan Peatlands, Endonezya: Turbalık ormanlarını korur.
Project Guatecarbon, Guatemala: Maya Biyosfer Rezervi’ndeki ormanları korur.
Orca ve Mammoth, Climeworks, İzlanda: Atmosferden karbonu doğrudan yakalar.

Gönüllü karbon piyasaları (VCM): Karbon kredileri gönüllü karbon piyasalarında alınıp satılır. Bireyler ve şirketler, sera gazı emisyonlarını dengelemek için bu kredileri satın alır.

Düzenleme ve şeffaflık: VCM’ler merkezi bir otorite tarafından düzenlenmez. Ancak şeffaflık ve doğrulama standartları giderek artıyor. Örneğin, SEC taslak rehberleri, karbon kredilerini satın alan ve iptal eden şirketlerin tüm detayları raporlamasını gerektiriyor.

Projelerin piyasaya sunulması: Proje geliştiriciler, Verra veya Gold Standard gibi sertifikasyon kuruluşlarından metodoloji seçer, denetimden geçer ve proje kaydına girer. Projeler izlenir, denetlenir ve kredi üretimi onaylanır.

Karbon dengeleme kötü mü? Düşük kaliteli projeler veya emisyon azaltımı yerine sadece kredilere güvenmek, şirketlerin greenwashing (yeşil yıkama) ile suçlanmasına yol açabilir. Ancak yüksek kaliteli karbon kredileri, net sıfır ve iklim stratejisinin önemli bir parçasıdır.

Maliyetler

Sıcaklık artışını Paris Anlaşması tarafından belirlenen sınırların altında tutabilmek için ton başına karbon fiyatının 2030 yılına kadar 50-100 ABD doları arasında seyretmesi gerektiği hesaplanıyor. IMF’ye göre ise ortalama sıcaklık artışının iki derece ile sınırlandırılabilmesi için ton başına karbon fiyatının 80 dolar olması gerekiyor. Diğer yandan, çeşitli ülkelerde uygulanan karbon piyasalarında ortaya çıkan fiyatlar, bu miktarlardan düşük seyrediyor. 2019 yılında, ton başına uygulanan karbon vergisinin ortalaması 26 dolar olarak gerçekleşti. Türkiye’de fiyatların ne düzeyde seyredeceğini tahmin etmek için henüz çok erken. Karbon vergisinin aksine ETS, fiyatı baştan belirlemiyor. Ancak pilot uygulama sonrası birincil piyasada ihale yöntemi ile satılacak tahsisatların fiyatları, piyasanın genel göstergesi olacak. Bu nedenle de bu fiyatlar, “karbon referans fiyatı” olarak adlandırılıyor. Her halükarda, pilot uygulama sonrası ETS piyasasında oluşacak fiyatlar, tahsisatlara olan talep ile belirlenecek. Tahsisatların azaltılması ve/veya daha yüksek fiyatlardan ihale yöntemi ile satılması, ikincil piyasalardaki fiyatları da artıracaktır.

REDD+: ~7 $/ton, ARR: ~24 $/ton, IFM: ~16 $/ton, Biochar: ~177 $/ton, DAC: >500 $/ton

Kalite, fiyatı doğrudan etkiler. Yüksek kaliteli krediler, düşük kaliteli kredilere göre genellikle daha pahalıdır ama etkisi güvenilirdir.

Kurumsal net sıfır hedefleri ile bağlantısı

Karbon kredileri, şirketlerin iklim hedeflerine hızlı katkı sağlar. Kendi projelerini kurmak yerine, gönüllü karbon piyasalarından yüksek kaliteli krediler satın alabilirler.

Mitigasyon hiyerarşisi:

Kaçın: Ek emisyon yaratmamak.
Azalt: Mevcut emisyonları azaltmak.
Dengele: Kalan emisyonları yüksek kaliteli karbon kredileri ile dengelemek.

Net sıfır vs karbon nötr

Karbon nötr: Yıllık emisyonlar dengelenir.
Net sıfır: Hedef tarihe kadar %90+ emisyon azaltımı ve kalan emisyonların kaldırma kredileriyle dengelenmesi.

Karbon dengeleme yerine yeni bir kavram?

“Beyond value chain mitigation (BVCM)” kavramı, şirketlerin yalnızca kendi emisyonlarını değil, operasyonları dışında da olumlu çevresel katkı yapmasını önerir.

Bazıları, “karbon dengeleme” yerine “mitigasyon katkısı” veya “karbon bağışı” gibi terimler önermektedir. Sylvera da BVCM’i desteklemekte ve şirketlerin karbon dengeleme yerine gezegene ek katkıda bulunmasını teşvik etmektedir.

Şirketler Karbon Kredilerini Nasıl Değerlendirmeli?

Gönüllü karbon piyasalarındaki (VCM) düzenleme eksikliği, bir projenin ve kredi kalitesinin karbon performansı, ek katkı (additionality), süreklilik (permanence) ve ek faydalar (co-benefits) gibi değişkenlere bağlı olarak büyük ölçüde farklılık gösterebileceği anlamına gelir. Bu kriterler, bir projenin yüksek kaliteli olup olmadığını belirleyen temel özelliklerdir.

Bir karbon projesinin performansını kapsamlı şekilde değerlendirmek, önemli miktarda zaman ve kaynak gerektirir. Uygun ön inceleme yapılmadan düşük kaliteli projelere yatırım yapmak, anlamlı bir iklim etkisi yaratmayabilir, topluluklara zarar verebilir ve ciddi finansal kayıplara veya itibar kaybına yol açabilir.

“[Equinor’da] kullandığımız karbon dengeleme kredilerinin dikkatle inceleneceğini tamamen bekliyoruz ve bu nedenle kullanacağımız krediler için çok yüksek kalite standartlarımız var,” diyor Margaret Mistry. “Standartlar, kredilerin nasıl doğrulandığı, hangi projelere ait olduğu, topluluk faydaları ve biyolojik çeşitliliği de ele alıp almadığı gibi kriterleri içeriyor.”

Bir karbon kredisi, atmosferden önlenen veya kaldırılan 1 metrik ton CO2e’yi güvenilir şekilde temsil etmiyorsa, emisyonları telafi ettiği iddiası güvenilir olmaz. Bu nedenle organizasyonların, bu iddiayı güvenle yapabilmek için yeterli ön inceleme yapması şarttır.

Karbon Kredilerinde Ön İnceleme Yaparken Dikkate Alınması Gereken 4 Temel Faktör

Karbon Performansı: Bir karbon projesinin, karbon önleme veya kaldırma faaliyetlerini doğru şekilde raporlayıp raporlamadığını ifade eder. Proje geliştiricinin verdiği kredi sayısının, projede gerçekten önlenen veya kaldırılan karbon miktarıyla eşleştiğinden emin olun.
Ek Katkı (Additionality): diğer ifadeyle "özgün değer" belirli bir proje sayesinde önlenen veya kaldırılan emisyonların, karbon gelirleri olmasaydı gerçekleşmeyeceğini garanti eder ve aşırı kredi verilmesi riskini ölçer.
Süreklilik (Permanence): Önlenen veya kaldırılan karbonun uzun vadede atmosferden uzak kalacağına dair güven derecesini ifade eder.
Ek Faydalar (Co-benefits): Bazı karbon projeleri sadece emisyonları azaltmakla kalmaz, aynı zamanda biyolojik çeşitliliği ve yerel toplulukların sağlığını da destekler. Mümkün olduğunda bu ek faydaları arayın.

Bu faktörlerin her biri bağımsız olarak ölçülmesi son derece zordur ve çoğu şirketin, bunu kurum içinde yapacak araç, altyapı veya doğru verilere erişimi yoktur.

Sylvera’nın Piyasa İstihbaratı, alıcılar ve yatırımcılar için fiyat, kalite, arz ve talep verilerini birleştirerek karmaşık bir piyasada güvenli kararlar almalarını sağlar.

Sylvera, Şirketlerin Yüksek Etkili Karbon Kredilerine Yatırım Yapmasına Nasıl Yardımcı Oluyor

Yüksek kaliteli ve yüksek etkili kredilere yatırım yaptığınızdan emin olmanın en iyi yolu, Sylvera gibi güvenilir bir ortakla çalışmaktır.

Sylvera’nın bağımsız derecelendirme platformu, sürdürülebilirlik liderleri, yatırımcılar ve varlık yöneticilerine gönüllü karbon piyasalarında güven sağlar. Karbon proje raporlarımız kapsamlı ve erişilebilir olup, sürdürülebilirlik ekiplerinin yönetim kurulu üyelerini ve diğer karar vericileri, belirli karbon kredisi yatırımları, potansiyel etkileri ve risk yönetimi hakkında bilgilendirmesine yardımcı olur.

Sylvera’nın karbon istihbarat platformu ile şunları yapabilirsiniz:

Ön inceleme sürecinde zaman ve maliyetten tasarruf sağlamak ve kurumunuzun itibarını korumak.
Piyasadaki kalite ve fiyatı yan yana karşılaştırarak kötü yatırımlardan ve kaçırılan fırsatlardan kaçınmak.
Karbon dengeleme projelerinin performansını ve risklerini sürekli izlemek.

Sylvera’nın misyonu, karbon piyasaları için güvenilir bir bilgi kaynağı olmaktır. Kurumsal sürdürülebilirlik liderleri, karbon tüccarları ve varlık yöneticilerinin, en iyi karbon kredilerini değerlendirmesini ve yatırım yapmasını kapsamlı ve erişilebilir bilgilerle destekler.

Bizi Farklı Kılan Nedir?

Proje türüne özel çerçeveler: Her proje kategorisi için sıkı çerçeveler ve üretim sistemleri oluşturuyoruz. Proje tasarımını, karbon muhasebesini ve iklim etkisi iddialarını doğru şekilde test ediyoruz. Çerçevelerimiz, proje geliştiriciler ve kayıt kurumları dahil olmak üzere uzman komiteler tarafından gözden geçirilir. Alıcılar, neyi test ettiğimizi ve nasıl yaptığımızı anlamak için bu çerçeveleri inceleyebilir.
AFOLU Projeleri (Tarım, Ormancılık ve Diğer Arazi Kullanımı) için değerlendirme sürecimiz:
- Eşsiz derinlik ve doğruluk: Proje tasarım belgeleri ve izleme raporlarından veri toplar, temizler ve organize ederiz.
- Karbon ve temel ek modellemelerini oluşturur, emisyon azaltımı veya kaldırma iddialarını doğrular ve proje ekonomisini değerlendiririz.
- Piyasanın en kapsamlı proje değerlendirmesini sunar, ayrıntılı analizler, veri görselleştirmeleri ve interaktif haritalar sağlar.
Bağımsız Veri Doğrulama: Uzman analistlerimiz, gelişmiş makine öğrenimi teknolojisi, bağımsız doğrulanmış veriler ve özel saha verilerini kullanarak kredi ihraçlarının doğruluğunu test eder. Örneğin, doğa temelli projeleri değerlendirirken pazar lideri uzamsal ML modellerini kullanırız.

Karbon Kredilerine Yatırımda Yardım Almak

Yüksek etkili karbon kredilerine yatırım yapmak için demo talep edebilirsiniz.

Karbon Ayak İzleri ve İklim Eylemi

Karbon kaldırma ve karbon önleme projeleri arasındaki fark nedir?

Karbon kaldırma projeleri: Reforestasyon veya doğrudan hava yakalama gibi yöntemlerle atmosferden sera gazlarını aktif olarak çıkarır.
Karbon önleme projeleri: Emisyonların atmosfere ulaşmasını önler, örneğin ormanları korumak veya yenilenebilir enerji altyapısı kurmak.
Her iki tür de iklimle mücadelede önemli rol oynar, ancak kaldırma projeleri piyasada hâlen küçük bir paya sahiptir.

Bir karbon kredisinin yüksek kaliteli olduğunu nasıl anlayabilirim?
Yüksek kaliteli karbon kredileri dört temel özelliğe sahiptir: doğru karbon performansı raporlaması, ek katkı, süreklilik ve biyolojik çeşitlilik gibi ek faydalar. Bu faktörleri değerlendirmek uzmanlık ve veri erişimi gerektirir. Sylvera gibi bağımsız bir derecelendirme platformu, gerçek iklim etkisi sağlayan projeleri belirlemenize yardımcı olur ve greenwashing riskini azaltır.

Karbon dengeleme gerçekten işe yarıyor mu yoksa sadece greenwashing mi?
Karbon dengeleme, emisyon azaltımını önceliklendiren kapsamlı bir iklim stratejisinin parçası olduğunda işe yarar. Sorun, kredilerin kalitesinin düzenlenmemiş gönüllü piyasada değişken olmasıdır. Şirketler, kendi emisyonlarını azaltmak yerine kredilere güvenirse veya düşük kaliteli projelere yatırım yaparsa, greenwashing suçlamasıyla karşılaşabilir. Mitigasyon hiyerarşisini izleyen şirketler—önce kaçın, sonra azalt, yalnızca kaçınılmaz emisyonları dengele—yüksek kaliteli kredilerle küresel karbondan arındırmayı hızlandırabilir.

Kaynak: https://www.sylvera.com/blog/what-is-a-carbon-offset