Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı Yeşil İşleri ve Yeşil Fırsatları Görecek mi?

Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı  

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı duyuruldu (URL-1).

Bakan Işıkhan toplantıda yaptığı konuşmada iklim değişikliği, dijitalleşme, yapay zekâ ve yeni üretim teknolojilerinin ekonomilerden işgücü piyasalarına, gündelik hayattan uluslararası rekabete kadar hemen hemen her alanı yeniden şekillendirdiğine dikkat çekerken, bu değişimlerin ülkeler için önemli fırsatlar sunarken beraberinde de yeni sorumluluklar ve görevler getirdiğine vurgu yaptı.

Bakan Işıkhan, hazırlanan stratejinin bu değişim sürecinde çalışanların geleceğinin nasıl şekilleneceği, gençlerin yeni mesleklere nasıl hazırlanacağı, işletmelerin, bu dönüşüme nasıl uyum sağlayacağı, en önemlisi de bu büyük değişimin ortaya çıkacağı fırsatlardan toplumun bütün kesimleri nasıl faydalanacağı sorularına Türkiye’nin kendi şartları, öncelikleri ve kalkınma hedefleri doğrultusunda verdiği kapsamlı bir cevap niteliğinde olduğunu ifade etti.

Bakanlık tarafından yayımlanan özet kitapçıktaki bilgilere göre strateji iklim değişikliği, yeşil ve dijital dönüşüm ekseninde ortaya çıkan yapısal değişimleri, istihdam, gelir, çalışma koşulları, beceriler, sosyal koruma, sağlık, bölgesel kalkınma ve toplumsal kapsayıcılık boyutlarıyla birlikte ele alan bütüncül bir politika yaklaşımı olarak hazırlandı.

17 öncelikli sektör belirlendi

Adil Geçiş Politikaları İhtisas Çalışma Grubu (AGEP) tarafından 16 Haziran 2022 tarihinde gerçekleştirilen ilk toplantı ile başlanan hazırlık sürecinde binden fazla paydaş ile 17 sektör ve 33 tematik ekseni kapsayan çalışmalar gerçekleştirildi.

Süreçte adil geçişe yönelik sektörleri belirlemede, yeşil ve dijital dönüşümden etkilenme düzeyi, başta AB SKDM kapsamında olmak üzere uluslararası düzenlemelerden etkilenme, istihdam yapısı ve dönüşüm potansiyeli kriterleri temel alındı.

Bu kriterler doğrultusunda belirlenen 17 sektörün beşi, AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) bağlantılı; çelik, alüminyum, enerji, çimento ve gübre oldu. Diğer 12 sektörü de kimya ve plastik, madencilik (kritik ve stratejik madenler), geri dönüşüm ve atık, tekstil ve hazır giyim, otomotiv, bilgi ve iletişim teknolojileri, savunma sanayii, tarım, turizm, perakende, inşaat, finans ve sigorta oluşturdu. Kömür henüz “Önemli Kritik Madenler” listesinde yer alıyor (URL-1).

Belgeye göre yaşanacak dönüşümün etkisi çoğunlukla iş kaybından ziyade beceri, uyum ve görev dönüşümü ekseninde ortaya çıkacak, bu öngörü doğrultusunda da tedbirler tek tip değil, sektöre ve bölgeye özgü olarak tasarlanacak.

Belge vizyonu; “İklim değişikliğinin, yeşil ve dijital dönüşümün” çalışma hayatına etkilerini hiç kimseyi geride bırakmadan, koordineli, kaliteli ve kapsayıcı istihdamın sağlandığı, dayanıklılığı güçlü bir Türkiye. Dönüşüm işgücünün (sektör dayanıklılığı, istihdamın kapsayıcılığı, sosyal refah) uyum kapasitesini güçlendirmek.

Bu kapsamda yürütülecek çalışmalar şu şekilde sıralandı;

1.      Adil Geçiş Sosyal Risk Haritası oluşturulacak,

2.      Yapay zekâya yüksek maruziyetli mesleklerde proaktif tedbirler alınacak,

3.      Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) müfredatı yeşil-dijital becerilerle güncellenecek,

4.      2028 Yeşil ve dijital dönüşüm alanlarında mikro yeterlilikler geliştirilecek (YÖK),

5.      Kadınların mesleki yeterlilik belgelendirmesine erişimi artırılacak,

6.      Yeni çalışma yöntemlerinde sosyal güvenlik modelleri geliştirilecek,

7.      Türkiye’ye özgü “İklime Duyarlı Hastalıklar Listesi” oluşturulacak,

8.      Dört pilot sektörde il adil geçiş istişare kurulları oluşturulacak (Kalkınma Ajansları),

9.      İklim Kanunu ikincil düzenlemesinde adil geçişin finansmanı sağlanacak (İDB).

KARBONET Çalıştayında, kalkınma ajansların ve sektör temsilcilerinin sürece dahil edilerek yeşil işler ve yeşil beceriler konusunda motivasyonun yükseltilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Diğer yandan 5 ana SKDM den etkilenen ve diğer 12 sektör öncelikli olmak üzere sektörlerin “karbon yutak alan” projeleri fırsatını görmeleri beklenmektedir.  Adil geçiş için paradigmalar, politikalar, planlar ve projeler geliştirilmelidir. Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı (2027-2029) kapsamında; İklim Kanunu ikincil düzenlemesinde adil geçişin finansmanı hedefi İklim değişikliği Başkanlığı görevlendirilmiştir. Diğer yandan Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) müfredatı yeşil-dijital becerilerle güncellenmesi hedeflenmiştir.

Kaynak:

1.      URL-1: https://www.csgb.gov.tr/cgm/adil-gecis/adil-gecis-sureci/ulusal-politika-belgeleri/

2.      URL-2: https://enerji.gov.tr//Media/Dizin/TKDB/tr/Belgeler/Tu%CC%88rkiye_Kritik_ve_Stratejik_Madenler_Raporu_2026.pdf