UNCCD COP17’de Sivil Toplum ve Yerel Toplulukların Katılımı: Uygulamanın Anahtarı Katılımcılık
Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi’nin (UNCCD) 17. Taraflar Konferansı (COP17) kapsamında yürütülen müzakereler, çölleşme, arazi tahribatı ve kuraklıkla (DLDD) mücadelede yalnızca hükümetlerin değil; sivil toplum kuruluşlarının, yerli halkların, kadınların, gençlerin, çiftçilerin, pastoralist toplulukların ve yerel toplulukların da karar alma ve uygulama süreçlerine etkin biçimde katılması gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.
Katılım bir tercih değil, Sözleşme'nin temel unsurlarından biri
Sivil toplum ve yerli halk temsilcileri, COP17 ve COP18 süreçlerinde etkin katılımın güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Özellikle sivil toplumun COP oturumlarına ve temas gruplarına daha etkin şekilde dahil edilmesi gerektiği vurgulandı.
Buradaki temel mesaj oldukça açık: Katılımcılık bir lütuf ya da tercihe bağlı bir uygulama değildir.
UNCCD kapsamında sivil toplumun katılımına ilişkin mevcut usuller COP9'da kabul edilmiş ve sonraki COP toplantılarında yeniden teyit edilmiştir. Dolayısıyla bugün tartışılan konu, sivil toplumun sürece dahil edilip edilmemesi değil; bu katılımın ne kadar etkili, kapsayıcı ve anlamlı olacağıdır.
Çünkü çölleşme, arazi tahribatı ve kuraklık yalnızca teknik veya bürokratik meseleler değildir. Bu sorunların etkileri doğrudan toprağı işleyen çiftçilerin, hayvancılıkla geçinen toplulukların, ormana ve meralara bağlı yerel halkın ve doğal kaynakların yönetiminde yaşayan toplulukların hayatında görülmektedir.
Raporlama sadece veri toplamak değildir
COP17 müzakerelerinde önemli başlıklardan biri de bilgi ve verilerin raporlanmasına ilişkin süreçler oldu.
Taraflar; finansman kaynaklarının zamanında aktarılması, ülkeler arasındaki kapasite farklılıkları, veri erişimi, veri kapsamı ve standart yöntemlerin uygulanması gibi sorunları tartıştı.
Özellikle küresel ölçekte kullanılan varsayılan veri setlerinin her ülkenin gerçekliğini yeterince yansıtamayabileceği dile getirildi. Bu nedenle raporlamanın ulusal koşullara ve kapasitelere duyarlı, amaca uygun ve ulusal olarak doğrulanmış verileri dikkate alan bir yapıya sahip olması gerektiği vurgulandı.
Bu tartışmanın önemli bir boyutu da toplum tarafından üretilen verilerin değerinin tanınmasıdır.
Yerel toplulukların yıllardır gözlemlediği su kaynakları, mera değişimleri, kuraklık etkileri, bitki örtüsündeki dönüşümler veya arazi kullanımındaki değişiklikler, çoğu zaman resmi veri sistemlerinde yeterince görünür olmayabilir.
Bu nedenle bilimsel veri ile yerel bilgi arasında bir karşıtlık kurmak yerine, ikisini birbirini tamamlayan unsurlar olarak görmek gerekiyor.
Yerel bilgi, bilimsel bilginin alternatifi değil tamamlayıcısıdır
Yerli halklar ve yerel topluluklar tarafından üretilen bilgi; arazi yönetimi, su kullanımı, kuraklığa uyum ve ekosistemlerin korunması konusunda önemli bir deneyim birikimi taşıyor.
COP17 sürecinde sivil toplum ve yerli halkların öne çıkardığı başlıklardan biri de tam olarak bu oldu:
- Toplum tarafından üretilen verilerin tanınması,
- Raporlama mekanizmalarının kapsayıcı ve katılımcı olması,
- Verilerin herkes tarafından erişilebilir ve anlaşılır hale getirilmesi,
- Kapasite geliştirme çalışmalarının yalnızca ulusal kurumlarla sınırlı kalmaması,
- Bilimsel titizlik ile sahadaki gerçeklik arasında denge kurulması,
- Toplumsal cinsiyete duyarlı yaklaşımların güçlendirilmesi.
Bu yaklaşım, arazi tahribatıyla mücadelede önemli bir paradigma değişikliğine işaret ediyor.
Çünkü sahada uygulanamayan bir politika, ne kadar iyi hazırlanmış olursa olsun başarılı bir politika değildir.
Göç, arazi tahribatı ve iklim baskısı
COP17 gündemindeki bir diğer önemli konu ise göç ve yerinden edilme oldu.
Arazi tahribatı, kuraklık ve geçim kaynaklarının zayıflaması; özellikle kırsal topluluklar açısından göç baskısını artırabiliyor. Bu nedenle DLDD ile yer değiştirme arasındaki ilişkinin daha güçlü kanıtlarla ortaya konulması gerektiği tartışıldı.
Burada önemli olan, göçü yalnızca bir sonuç olarak görmek yerine, arazi yönetimi, geçim kaynakları, iklim değişikliği ve sosyal dayanıklılık arasındaki ilişkilerin birlikte değerlendirilmesidir.
Araziyi korumak aynı zamanda insanların yerinde kalabilmesini sağlayan ekonomik ve sosyal koşulları güçlendirmek anlamına da geliyor.
Özel sektör katılımında şeffaflık önemli
COP17 müzakerelerinde özel sektörün sözleşme süreçlerine katılımı da ele alındı.
Özel sektörün tarım alanlarında ve arazi yönetiminde önemli bir aktör olduğu açık. Ancak özel sermayenin sürece dahil edilmesi kadar şeffaflık, çıkar çatışmalarının yönetilmesi ve finansmanın kamu kaynaklarının yerine geçmemesi de önem taşıyor.
Buradaki temel mesele, özel sektörün dışlanması değil; katkısının kamu yararı, çevresel bütünlük ve sürdürülebilir arazi yönetimi hedefleriyle uyumlu şekilde yapılandırılmasıdır.
Bilim-politika arayüzü güçleniyor
Bilimsel ve teknik konuların ele alındığı CST kapsamında ise Bilim-Politika Arayüzü'nün (SPI) gelecekteki çalışma usulleri tartışıldı.
Taraflar, SPI tarafından geliştirilen prosedürlerin başlangıç niteliğinde olmasını ve ilerleyen süreçte gözden geçirilmesini değerlendirdi. Ayrıca hızlı değerlendirmeler ile kapsamlı amiral raporları arasındaki farklar, karar vericilerin ihtiyaçlarına daha hızlı yanıt verilmesi ve politika yapıcılar için hazırlanacak özetlerin nasıl ele alınacağı tartışıldı.
Bu tartışmalar aslında çok daha geniş bir soruya işaret ediyor:
Bilimsel bilgi karar alma mekanizmalarına nasıl daha hızlı, anlaşılır ve uygulanabilir biçimde aktarılabilir?
Özellikle kuraklık ve arazi tahribatı gibi hızla değişen sorunlarda karar vericilerin yalnızca uzun vadeli raporlara değil, ihtiyaç duydukları anda güvenilir ve uygulanabilir bilimsel bilgiye de erişebilmesi gerekiyor.
Müzakerelerde tıkanan başlıklar: Uygulama için önemli bir uyarı
COP17 koridorlarında ise müzakerelerin bazı başlıklarda ciddi şekilde tıkandığı görülüyor.
Kuraklık, toplumsal cinsiyet, sivil toplum ve sinerjiler gibi bazı gündem maddelerinde taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının devam ettiği görülüyor. Jeopolitik gerilimler ve ülkelerin değişen öncelikleri de müzakereleri zorlaştırıyor.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var:
Bir gündem maddesinin ertelenmesi yalnızca müzakere takviminin ertelenmesi anlamına gelmeyebilir; sahadaki uygulamanın da gecikmesi anlamına gelebilir.
Sivil toplum ve uygulama ortaklarının yaptığı çağrı da bu noktada oldukça anlamlıdır. Yerli halklar, yerel topluluklar, kadınlar, pastoralistler ve gençler; dayanıklı toplumların ve etkili arazi yönetiminin oluşturulmasında yalnızca yararlanıcılar değil, aynı zamanda uygulamanın asli ortaklarıdır.
Arazi, iklim ve biyoçeşitlilik birlikte ele alınmalı
COP17 sürecinde dikkat çeken bir başka konu da Rio Sözleşmeleri arasındaki bütünleşmenin önemi.
Arazi tahribatı, iklim değişikliği ve biyolojik çeşitlilik kaybı birbirinden bağımsız krizler değildir.
Bir arazinin bozulması;
toprak kaybını, su döngüsünü, karbon depolamayı, biyolojik çeşitliliği, gıda güvenliğini ve kırsal geçim kaynaklarını aynı anda etkileyebilir.
Bu nedenle çölleşmeyle mücadele, iklim değişikliğiyle mücadele ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına ilişkin politikaların birbirinden kopuk yürütülmesi, sahadaki gerçekliği parçalayabilir.
En etkili yaklaşım ise bu üç alanı arazi ölçeğinde, yerel ihtiyaçları dikkate alan ve ortak faydalar üreten politikalarla bir araya getirmektir.
Asıl mesele: Karar masası ile saha arasındaki mesafeyi kapatmak
COP17 müzakerelerinden çıkarılabilecek en önemli sonuçlardan biri şudur:
Arazi tahribatıyla mücadele yalnızca uluslararası karar metinleriyle başarılamaz.
Kararların tarlaya, meraya, ormana, havzaya ve köye ulaşması gerekir.
Bunun için yerel toplulukların deneyimine, sivil toplumun saha kapasitesine, gençlerin enerjisine, kadınların bilgi ve deneyimine, yerli halkların geleneksel arazi yönetimi bilgisine ve bilim insanlarının ürettiği kanıta ihtiyaç vardır.
Katılımcılık bu nedenle yalnızca demokratik bir ilke değil, aynı zamanda uygulama kapasitesini artıran teknik bir gerekliliktir.
COP17'deki tartışmalar bize bir kez daha gösteriyor ki; çölleşme, arazi tahribatı ve kuraklıkla mücadelede başarı, yalnızca “ne karar alındığına” değil, kimlerin karar alma sürecine dahil edildiğine ve bu kararların sahada kimlerle birlikte uygulandığına bağlıdır.
Geleceğin UNCCD süreçleri için güçlü bir hedef ortaya koymak mümkün:
Daha açık veri, daha güçlü bilim, daha fazla yerel bilgi, daha kapsayıcı müzakere ve daha etkin sivil toplum katılımı.
Çünkü toprağın geleceği hakkında karar verirken, toprakla yaşayanların sesini karar masasının dışında bırakmak mümkün değildir.
0 Yorumlar
Yorumunuz İçin Teşekkürler..