Yeşil Orman Okulu olarak Türkiye Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağına İlişkin Değerlendirme Raporu hazırladık. Gelin isterseniz kapsamı belirtelim;
Yönetmelik, ETS kapsamındaki yükümlülüklerin karbon kredileriyle karşılanabilmesi için nasıl bir sistem kurulacağını, hangi tür projelerin uygun olacağını ve kredilerin hangi koşullarda geçerli sayılacağını belirliyor.
Yönetmelik kavramları ortaya koymuş ve sistem mimarisini kurgulamıştır. Bu anlamda İklim Başkanlığı, TSE ve TÜRKAK tarafından Programların/projelerin izlenmesi, doğrulanması ile denkleştirme, yetkilendirmeler ve Turkuaz Kredileri olarak sistem özetlenebilir. Örneğin ağaçlandırma ve rahabilitasyon projeleri azaltım ve giderim açısından değerlendirilmiştir. Buna göre sera gazı emisyon azaltımı ve giderimi önemlidir. Sera gazı emisyon azaltımı; sera gazı emisyonlarının azaltılması ile yutak alanların korunması, artırılması ve iyileştirilmesi faaliyetlerini kapsamaktadır. Sera gazı emisyon giderimi; referans senaryo ile doğa temelli veya teknolojik çözümlere dayalı projelerin/programın uygulandığı senaryo arasındaki sera gazı emisyonlarının ton karbondioksit eşdeğeri cinsinden nicel olarak atmosferden giderim miktarını ifade etmektedir.
Yönetmelik Taslağı: https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/2025_07_31-Taslak_Denkle%C5%9Ftirme_Y%C3%B6netmeli%C4%9Fi_Temiz.pdf
Türkiye Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağına İlişkin Yeşil Orman Okulu Değerlendirme Raporu
Giriş:
Türkiye’nin ulusal iklim politikaları kapsamında hazırlanan Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı, sera gazı emisyonlarının azaltımı ve denkleştirilmesine yönelik kurumsal çerçevenin oluşturulmasını hedeflemektedir. Taslak metin, karbon piyasalarının işleyişine dair esasları düzenlerken, iklim değişikliğiyle mücadelede çeşitli paydaşların etkinliğini artırmayı amaçlamaktadır. Aşağıda, taslak metne ilişkin kavramsal ve içeriksel değerlendirmelere yer verilmiştir.
1. Terminolojik Yaklaşım: “Sera Gazı Emisyon Giderimi” İfadesi
Yönetmelikte kullanılan “sera gazı emisyon giderimi” terimi, teknik doğruluğuna rağmen, daha kapsamlı bir anlayışı yansıtmak adına “emisyon telafisi” şeklinde yeniden ifade edilebilir. Bu öneri, uygulanan projelerin iklim değişikliğine uyum ve azaltım üzerindeki etkilerini daha kapsayıcı biçimde tanımlama olanağı sunmaktadır.
2. “Özgün Katkı” Kavramı yerine "Özgün Değer" kavramıyla Kapsamın Genişletilmesi
Yönetmelik taslağında yer alan “özgün katkı” ilkesi, karbon projelerinin ilave etkisini değerlendirmede kritik bir unsurdur. Bu bağlamda, kavramın yalnızca ekonomik ve teknolojik farkı değil; sosyal, kültürel ve ekolojik yenilikleri de içerecek şekilde “özgün değer” kavramsallaştırmasıyla yeniden tanımlanması önerilmektedir. Böylece yenilikçi, yerel bağlamla uyumlu ve sürdürülebilir projelerin teşvik edilmesi sağlanabilir. Bu açıdan "özgün değer" kavramının benimsenmesi kıymetli bir çalışma yapıldığını yansıtmaktadır. Bu yönetmeliğe uygun proje ve planların hazırlanması için kavramlar çok önemlidir.
3. Rehabilitasyon ve Restorasyon Projelerinin Kredilendirme Potansiyeli
Doğa temelli çözümler arasında yer alan rehabilitasyon ve restorasyon faaliyetlerinin karbon denkleştirme projeleri kapsamında değerlendirilebilmesi oldukça önemlidir. Ekosistem hizmetlerinin ve doğal kaynak dışsallıklarının iyileştirilmesine yönelik bu faaliyetlerin, karbon yutak kapasitesi oluşturma potansiyelleri bilimsel olarak desteklenmektedir. Bu kapsamda, yönetmeliğin kredilendirme uygunluk kriterlerinde bu tür uygulamalara açıkça yer verilmesi önerilmektedir. Diğer yandan proje dizpozisyonlarının, çeşitlerinin ve hangi mülkiyetlerde bu tür projelerin yapılabileceğinin belirlenmesi çok önemlidir.
4. Doğa Temelli Çözümlerin (NbS) Kapsayıcılığı
Yönetmeliğin ilgili bölümlerinde “doğa temelli çözümler (NbS)” ifadesinin daha yaygın ve tutarlı bir şekilde kullanılması önerilmektedir. Bu kavram, yalnızca karbon giderimi değil, aynı zamanda biyolojik çeşitliliğin korunması, toprak-su rejiminin iyileştirilmesi ve orman yangını, sel kontrolü, çölleşmeyle mücadele gibi afetlere toplumsal dayanıklılığın artırılması için doğadan alınan ilham olarak çok yönlü kazanımları içermektedir.
5. Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü ve Teşvik Mekanizmaları
Yönetmelik taslağında sivil toplum kuruluşlarının (STK) karbon denkleştirme sistemine entegrasyonunun güçlendirilmesi için özel teşvik ve destek mekanizmalarına yer verilmesi önerilmektedir. STK’ların özellikle yerel bilgi birikimi, topluluk katılımı ve izleme-değerlendirme süreçlerindeki katkıları, karbon projelerinin sosyal etkinliğini artırmada önemli bir rol oynamaktadır. İlk karbon yutak projesi girişiminin sivil toplum işbirliği ile yapılacağını öngörerek sivil toplumun teşvik edilmesi gerekmektedir.
6. İnsan Hakları Perspektifi ve Yaşanabilir Çevre Hakkı
Yönetmeliğin genel çerçevesi, “herkesin temiz, sağlıklı ve sürdürülebilir bir çevrede yaşama hakkı” temelinde şekillendirilmelidir. Bu yaklaşım, hem Birleşmiş Milletler’in insan hakları bildirgeleri hem de çevre hukukunun temel ilkeleriyle uyumlu olup, karbon denkleştirme faaliyetlerinin sosyal yönünü güçlendirecektir. diğer yandan bu sistemin içselleştirilmesi için önemlidir.
Sonuç:
Türkiye Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı, ulusal ve uluslararası karbon piyasalarına entegre olma yolunda önemli bir adımdır. Ancak yönetmelikte yer alan bazı kavramsal ve içeriksel alanlarda yapılacak geliştirmeler, hem uygulama kalitesini artıracak hem de doğa temelli, kapsayıcı ve insan odaklı bir iklim politikasının inşasını destekleyecektir. Kavramların milli olmasıyla bu yönetmeliğin çeviri metni olmaması sağlanacaktır. Diğer yandan bazı kavramların tercih edilmesi bu yönetmeliğe uygun projelerin hazırlanmasına katkı sağlayacaktır. Kredilendirme sistemi mimarisinde bazı aksaklıklar öngörülmekte olup bu aksaklıkların giderilebileceği fakat kavram ve terimlerin daha iyi anlaşılır olması ve kapsayıcı olması için bu rapor hazırlanmıştır.
Bu yayını okuduysanız bu konuda daha önce paylaştığımız notları ve İspanya modeli deneyimlerini incelemeyi unutmayınız.
Taslak Yönetmelik için görüşler, Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik uyarınca 18 Ağustos 2025 tarihine kadar karbonfiyatlandirma@iklim.gov.tr e-posta adresine gönderilebilecektir.
0 Yorumlar
Yorumunuz İçin Teşekkürler..